Người dân bất ngờ, cơ quan chức năng lúng túng

Không hề biết có quy định mới, một ngày cuối tháng 5-2009, anh Trần Văn Hữu, công dân phường Lê Lợi (thành phố Bắc Giang) vẫn đến UBND phường chứng thực hợp  đồng, giao dịch liên quan đến thế chấp tài sản để vay vốn ngân hàng. Chỉ khi bộ phận "một cửa" phường Lê Lợi từ chối vì không thuộc thẩm quyền và hướng dẫn đến Phòng công chứng số 1 của tỉnh có trụ sở tại xã Dĩnh Kế để chứng thực, anh Hữu mới hay và vô cùng bất ngờ. Không chỉ anh Hữu mà nhiều người dân trên địa bàn thành phố Bắc Giang cũng rất ngỡ ngàng trước sự thay đổi này vì không nắm được thông tin. Trong khi đó, một số người dân có nhu cầu chứng thực biết được  có sự thay đổi đã tranh thủ làm trước để khỏi phải đi lại, chờ đợi lâu và chịu mức lệ phí cao, nên mấy ngày cuối tháng 4-2009, tại một số phường, xã  trên địa bàn thành phố như: Xương Giang, Hoàng Văn Thụ, Dĩnh Kế, người dân ồ ạt đến UBND phường, xã  yêu cầu chứng thực hợp đồng, giao dịch  dẫn đến quá tải. Không chỉ vậy, việc chuyển giao chứng thực hợp đồng, giao dịch từ cấp xã cho phòng công chứng còn đặt ra nhiều bất cập, nhất là việc chia tách, chuyển nhượng đất đai. Do Phòng công chứng không nắm rõ thực trạng những thửa đất đã được chia tách, chuyển nhượng nên rất khó khăn trong việc quản lý, thu thuế đất đai trên địa bàn. 

Bà Lê Thị Hằng, Trưởng Phòng công chứng số 1 cho biết: Từ khi thực hiện chuyển giao việc chứng thực hợp đồng, giao dịch từ UBND các phường, xã cho Phòng Công chứng số 1, khối lượng công việc của phòng tăng gấp 3-4 lần so với trước đây. Phòng đã sắp xếp, bố trí cán bộ, nhân viên làm việc cả ngày thứ bảy để phục vụ công dân. Để bảo đảm thủ tục chặt chẽ, đúng pháp luật trong việc chứng thực hợp đồng, giao dịch, nhất là đối với  những hợp đồng, giao dịch liên quan đến tài sản, bất động sản, phòng công chứng không thể nắm rõ nguồn gốc, thực trạng bất động sản của công dân nên buộc phải yêu cầu công dân về phường, xã xác minh hộ, gây ra sự phiền hà không đáng có.  Tuy nhiên, hiện nay tỉnh vẫn chưa có văn bản nào quy định rõ chức năng, nhiệm vụ của cơ quan liên quan trong việc xác minh nguồn gốc, thực trạng bất động sản. Do đó, nhiều phường, xã còn lúng túng trong thực hiện công việc này và cho rằng, đã chuyển giao việc chứng thực hợp đồng, giao dịch cho phòng công chứng thì phòng công chứng phải có trách nhiệm tự xác minh nguồn gốc, thực trạng thửa đất...

Chính sự chuyển giao nhanh chóng này đã dẫn đến người dân bất ngờ và các cơ quan chức năng lúng túng để xảy ra hậu quả pháp lý đáng tiếc. Cụ thể như trường hợp bà N. công dân phường Trần Nguyên Hãn có thửa đất ở đã được chia tách, chuyển nhượng hết cho ba người khác, bà N. không còn diện tích đất nhưng vẫn được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (QSDĐ). Bà N lại một lần nữa thực hiện việc chuyển nhượng QSDĐ và được Phòng công chứng số 1 chứng thực, do không nắm rõ nguồn gốc và thực trạng thửa đất. Chính vì vậy đã dẫn việc tranh chấp đất đai phức tạp giữa các bên liên quan và chính quyền sở tại đang phải mất nhỉều thời gian, công sức giải quyết hậu quả này. Còn nữa, khi nhu cầu của người dân về chứng thực hợp đồng, giao dịch gia tăng, tất cả sẽ cùng dồn về phòng công chứng, dẫn đến tình trạng quá tải như trước đây. Từ khi thực hiện việc chuyển giao chứng thực hợp đồng, giao dịch cho phòng công chứng, không ít người dân phàn nàn phải đi lại nhiều lần, chờ đợi lâu, thủ tục phức tạp và phải chịu mức lệ phí cao hơn so với chứng thực ở phường, xã.

Cần lộ trình chuyển giao hợp lý

Về lâu dài, việc chuyển giao chứng thực hợp đồng giao dịch từ cấp xã cho các phòng công chứng trên địa bàn tỉnh là cần thiết. Bởi  hiện nay ở cấp xã, phần lớn lãnh đạo địa phương và cán bộ tư pháp - hộ tịch mới có trình độ trung cấp luật hoặc chưa đạt chuẩn về trình độ, như vậy sẽ khó đáp ứng yêu cầu trong việc chứng thực những hợp đồng, giao dịch phức tạp. Trong khi tại các Phòng công chứng khối lượng công việc ít, cán bộ đều đạt chuẩn về trình độ, đã qua đào tạo nghiệp vụ nên việc chứng thực hợp đồng, giao dịch sẽ bảo đảm độ an toàn pháp lý cao. Tuy nhiên, để việc chuyển giao chứng thực hợp đồng, giao dịch không bị "vấp" như hiện nay, tỉnh ta cần có lộ trình hợp lý để từng bước thực hiện. Trước hết cần tăng cường công tác tuyên truyền trong nhân dân để mọi người nắm được việc chuyển giao trên. Để tạo điều kiện cho công dân và tránh tình trạng quá tải tại các Phòng công chứng, có thể quy định: tại những xã, phường, thị trấn có đủ điều kiện về con người và cơ sở vật chất,  công dân có quyền lựa chọn thực hiện chứng thực hợp đồng, giao dịch tại UBND cấp xã hoặc phòng công chứng. Bên cạnh đó, Nhà nước cần sớm ban hành quy định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ chế phối hợp của các cơ quan chức năng liên quan trong việc chứng thực hợp đồng, giao dịch. Như quy định rõ trách nhiệm xác minh nguồn gốc, thực trạng  bất động sản liên quan đến hợp đồng, giao dịch thuộc về cơ quan nào, nghĩa vụ phối hợp ra sao. Sau khi chứng thực hợp đồng, giao dịch liên quan đến bất động sản, các phòng công chứng phải thông báo cho chính quyền sở tại nắm được.  Đồng thời quy định  mức lệ phí chứng  thực hợp đồng, giao dịch hợp lý và yêu cầu các phòng công chứng niêm yết công khai tại trụ sở. Như vậy mới tạo điều kiện thuận lợi cho công dân; đồng thời giúp cho các cơ quan chức năng trong việc quản lý nhà nước, góp phần thực hiện cải cách thủ tục hành chính phục vụ tốt nhu cầu nhân dân.

Linh  Sơn