Đất bản trồng cây gì cũng tốt

“Xanh xanh rừng, xanh xanh núi, xanh màu mây biên giới hôm nay”, không hiểu sao khi bước vào bản Thoong Pẹ, môi tôi lại mấp máy bài hát ấy. Thoong Pẹ thoạt nhìn trên bản đồ chỉ là một chấm xanh nhỏ, nhưng vào bản đi mỏi cả đôi chân vẫn chưa hết những con đường mòn theo suối lượn, những nương ngô phủ kín màu xanh xoáy hình trôn ốc dờn dợn lưng đồi. Thoong Pẹ cách cửa khẩu quốc tế Cầu Treo (Hà Tĩnh) khoảng 30km, người Mông sống tự bao đời nay với hơn 250 gia đình.

Cụ Ka Long năm nay đã ngoài 75 tuổi, bảo rằng: “Bản ni ngày xưa lạnh lắm, chỉ có vài chục nóc nhà. Nhiều hôm gió buốt tận sống lưng, đốt lửa sưởi suốt đêm mà vẫn lạnh. Già không có cái chăn đắp, trẻ không có quần áo mặc. Cái tay biết làm mà thiếu cuốc, con trâu kéo cày mà thiếu cày, rõ là khổ và đói rồi. Đất bản bây giờ trồng cái gì cũng tốt. Trời cho mưa thuận gió hoà là trời ban ta phúc lộc đó”.

Trưởng bản Xong Năng Chá vừa gật gật đầu, vừa bảo tôi: “Đúng đấy! Đúng đấy. Cán bộ đi ra đây xem một lát đã này”. Vừa nói, Năng Chá vừa chỉ tay về hướng tây. Tôi phải cố gắng lắm mới đuổi theo được bước chân như gió của Năng Chá. Vắt qua một chiếc cầu tre lắt lẻo, tôi bắt gặp những thửa ruộng đã gặt vãn. Bây giờ ăn tết xong, bà con trong bản đang cày vỡ ruộng. Đợi khi mô mưa xuống là cấy lúa.

Trong buổi chiều màn sương nhờ nhờ tôi vẫn nhận ra những thanh niên trai tráng của bản đang ngồi điều khiển máy cày. Những sóng đất nối đuôi nhau rồi trải rộng ra thành tấm thảm bùn, gió chiều phả lên ngai ngái. Theo Năng Chá cho biết: Bản Thoong Pẹ hiện tại đã có 50 hộ sắm được máy cày, có hộ ba năm liền lo nuôi trâu đen cho béo để dành tiền mua “trâu đỏ”. 

Thoong Pẹ diện tích lúa nước không nhiều lắm - hơn 256ha, nhưng lúa ở đây tốt lắm. Đập nước Nậm Hờ đã trong lại sạch, một năm đủng đỉnh làm một mùa thôi mà no cả năm. Cấy lúa nước ở đây khác với dân dưới miền xuôi, chẳng ai bón phân bao giờ thế mà lúa đẻ thóc mười hạt như một. Năng Chá khoe với tôi nhà lão năm nào sàn trên nền dưới cũng chật chội với những bì đựng to kềnh, riêng vụ mùa vừa rồi thu hoạch hơn 4 tấn cả thóc, ngô, sắn.

Nhà Nang Chá nuôi tới 10 con trâu, 3 con bò, 8 con lợn, nhưng mới chỉ là hạng bậc trung về chăn nuôi thôi, chứ ở Thoong Pẹ bò đàn có từ 20 con trở lên kể không hết được đâu, nhiều nhất vẫn là chú Pe Tu Xẻng nuôi tới 35 con trâu, bò. Bữa tết vừa rồi chẳng ai vận động cả, thế mà Pe Tu Xẻng đã mang một con bò béo nhất để khao dân bản ăn tết.

Nhà Pe Tu Xẻng có 10 người, mà nguồn lương thực tích luỹ được 8 tấn. Pe Tu Xẻng năm nay đã ngoài tuổi năm mươi, chân tay rắn như cây lim rừng, ăn không biết no, làm không biết mệt. Vợ Pe Tu Xẻng cũng thế, bẻ bắp đến xế trưa chưa về là chuyện thường. Từ ngày bản có điện, nhà Pe Tu Xẻng có máy xay xát, cái chân cái tay đỡ mỏi khi xay lúa giã gạo. Phụ nữ bản Thoong Pẹ cũng cứ thế đưa thóc đưa ngô đến nhà Pe Tu Xẻng xay chỉ mất ít đồng nhỏ đủ đổ dầu cho máy thôi, thế mà loáng cái gạo đã thành gạo, cám đã thành cám.

Người Mông khi cái bụng đã no không ai nghĩ tới điều xấu. Trâu, bò thả cả đêm ngoài đồi không ai thèm trộm, kẻ lạ mặt lại sợ tên sợ nỏ. Ngày trước có kẻ xấu đến xúi giục một số nhà định biến nương ngô của mình để thành nương thuốc phiện, may thay trưởng bản biết gọi lên, giải thích cho họ hiểu cái tác hại nguy hiểm khôn lường của loại cây này. Thế là họ bỏ ngay.

Người Mông sống thật lòng với nhau nên ai có tin vui, tin buồn cả bản quây quần lại. Người nghèo thiếu ăn cả bản góp gạo nuôi. Người có thú vui tao nhã, văn minh bà con tất cả đều cổ xuý. Thú nhất trong phong tục tết cổ truyền của người Mông là ném còn, chơi chọi bò. Giống bò chọi không phải là giống bò bản xứ, người Mông mua từ Thái Lan về, mỗi con bò giống ít nhất cũng hơn 2 ngàn đô. Hỏi ra mới biết những người nuôi bò chọi là người kinh tế thuộc diện người giàu của làng.

Đất Thoong Pẹ trồng gì cũng tốt, đất màu mỡ nhất cho kinh tế hàng hoá nông nghiệp phát triển. Người Mông nuôi lợn chóng lớn nhờ có cây chuối rừng. Rau người Mông trồng, đậu lạc người Mông trỉa, chẳng cần bón phân gì cả mà lá vẫn to, mà ngọn vẫn dài, mà củ vẫn tròn. Cán bộ đến ăn cơm với người Mông vẫn trầm trồ “thích ăn rau hơn ăn thịt”.

Điều này dễ hiểu thôi khi nhân loại đang hướng vào: Xanh - sạch - đẹp thì bản nửa hoàng sơ, nửa tân tiến này đạt ba tiêu chuẩn ấy. Cái xanh của núi rừng điệp điệp trùng do người Mông biết giữ rừng, cái sạch của thực phẩm do người dân không ưa dùng phân hoá học, chăn nuôi không dùng thức ăn tăng trọng.

Bộ đội biên phòng cho dân thuốc

Cứ mỗi lần thiếu tá Võ Trọng Hải và y sĩ Nguyễn Văn Hùng về Thong Pẹ, mọi người dân trong bản ùa ra vây kín các anh bộ đội như đứa con xa lâu ngày về thăm quê. Dọc đường đi, Hải tâm sự với tôi: “Xây dựng được mối quan hệ keo sơn gắn bó như thế này gian truân, vất vả lắm. Anh biết không, cách đây bảy năm, người Mông ra họp chợ biên giới. Anh lính trẻ biên phòng của trạm được phân công làm nhiệm vụ dẹp trật tự, chả hiểu thế nào hai bên xảy ra xung đột. Tình cảm rạn nứt, người Mông sợ bộ đội biên phòng”.

Y sĩ Hùng đang khám bệnh cho người Mông.

Để gỡ rối mâu thuẫn đang có nguy cơ bùng phát, cấp trên đã giao nhiệm vụ cho Võ Trọng Hải và ba chiến sĩ khác đến làm công tác tư tưởng. Hơn bảy tháng ròng rã với bảy lần gặp già làng trưởng bản, cuối cùng họ mới chịu “cụng ly rượu” với bộ đội để xoá đi chuyện buồn quá khứ. Hải bảo tôi: “Người Mông khi đã tin bộ đội mình thì mình nói gì họ cũng nghe. Có chuyện to chuyện nhỏ xảy ra trong bản họ đều thông tin cho trạm cửa khẩu bằng đường dây nóng. Từ chuyện đánh bạc, chuyện người lạ cất giấu thuốc phiện, hay phỉ vào bản quậy phá, tất cả đều có bộ đội biên phòng đến giải toả an toàn mau lẹ”.

“Bây giờ người Mông không thiếu muối nữa, chỉ thiếu thuốc thôi...” - bà Y May cầm tay y sĩ Hùng lắc lắc. Cách đây vài tháng, bà Y May trong lúc đi làm nương vô tình một hạt cát nhảy vào mắt nên bị viêm loét giác mạc. May mà y sĩ Hùng khám và phát hiện kịp. Trạm biên phòng cho tiền tàu xe, tiền viện phí để bà Y May lên bệnh viện điều trị. Theo các anh cho biết, hằng năm cứ có khoảng vài ba trường hợp bị bệnh nặng người Mông trong bản phải nhờ bộ đội biên phòng cứu nguy.

Trước đây, bà con cứ tưởng là bộ đội biên phòng chỉ đánh được giặc thôi, ai ngờ bộ đội lại giỏi cả giúp dân trong đau ốm. Chữa cho mình cái mắt biết sáng ra, cái bụng hết đau, cái đầu gối hết mỏi... Y sĩ Hùng bảo ngay cả thầy mo Chơ Li thường làm nghề “đuổi ma” cho mọi nhà khi “con ma” nó đến làm tội; vậy mà tháng chạp vừa rồi, Chơ Li bị viêm phế quản nặng chẳng ai “đuổi ma” được, chỉ có thuốc của anh Hùng thôi.

Tôi hỏi Hùng: Đã có lúc nào có ca phụ nữ đẻ khó phải nhờ tới bộ đội biên phòng đỡ giúp?”. Hùng cười: “Có chứ, vài trường hợp bọn em phải đánh xe đi giữa đêm, cũng may mà đến kịp không thì ngạt thai mất”. “Những lúc ấy anh có thấy vất vả không?”. “Không có gì vất vả cả, nhưng hiện nay một bài toán khó mà bộ đội biên phòng đang giải giúp người Mông vấn đề sinh đẻ có kế hoạch”.
 
Tôi quay sang hỏi Trưởng bản Năng Chá: “Bản đây các gia đình đều đông con lắm phải không?”. Năng Chá trả lời rất hồn nhiên: “Cặp vợ chồng ít nhất là 5 con và nhiều nhất là 18 con. Nhiều con quá nên bây giờ nó mới thấm được sự cơ cực “thê nhi bìu rín”.

Tôi nghĩ thay đổi một tập tục không dễ dàng đâu, nhưng y sĩ Hùng rất tự tin là dần dần người Mông sẽ văn minh lên với mô hình ít con. Tôi tin một ngày không xa lắm, bản Thoong Pẹ sẽ có thầy thuốc của bản mình về phục vụ bà con. Bây giờ Bộ đội biên phòng Hà Tĩnh đã xây hẳn một trạm y tế cho bản rồi cả đường đổ bêtông chạy vào trạm nữa, tính ra phải ngót nghét tiền tỉ.

Mỗi một mùa xuân tới, bản Thoong Pẹ lại có thêm niềm vui mới. Dân bản hiểu cây rừng biết bám sâu vào đất cây mới tươi mới tốt, dân bản biết yêu thương bộ đội biên phòng cuộc đời sẽ xanh hơn đẹp hơn.

(Theo Phan Thế Cải/LĐ)