Vụ thu hoạch năm 2008, vải thiều Lục Ngạn được mùa. Với hơn 18,5 nghìn ha trong toàn huyện đã cho thu hoạch khoảng 82 nghìn tấn, giá bán tuy không cao (khoảng 6,5 - 7 nghìn đồng/kg vải thiều an toàn và 4,5 nghìn đồng/kg đối với vải thiều khác) nhưng cũng bù đắp được chi phí của người dân bỏ ra và có một phần lãi. Thế nhưng, sau vụ thu hoạch không lâu, liên tiếp cơn bão số 6 rồi đợt mưa lũ đầu tháng 10-2008 vùi hàng vạn gốc vải trong nước tới vài ngày. Ra giêng, nhiệt độ bình quân đột nhiên tăng cao. Tại Lục Ngạn, nhiệt độ trung bình khoảng 21,9^oC, bằng với nhiệt độ cao nhất của năm 1972, năm cao nhất từ trước đến nay. Nắng ấm nhiều đã tác động mạnh đến tỷ lệ phân hoá mầm, hoa. Tất cả những nguyên nhân khách quan trên cộng với sự thờ ơ của nhiều gia đình trong việc chăm sóc vườn vải do giá năm trước thấp đã khiến cho tỷ lệ ra hoa, đậu quả của vải thiều năm nay giảm hẳn.

Chị Lê Thị Huyền (thôn Cầu Cao, xã Quý Sơn) tâm sự: "Năm trước, thu nhập từ vườn vải của gia đình tôi cũng được khoảng 30 triệu đồng. Năm nay chắc là không được như vậy. Cứ nghĩ đợt lũ đi qua sẽ thêm phù sa cho vải, rồi thấy vải ra hoa, đậu quả vẫn khá nhiều nên yên tâm. Nhưng rồi thấy quả cứ rụng dần mà chẳng rõ nguyên nhân. Đến nay, lượng vải còn trên cây chắc chỉ bằng 1/3 so với năm trước". Theo thông tin chúng tôi có được từ Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Lục Ngạn thì sản lượng vải thiều năm nay của huyện đạt khoảng 55-60 nghìn tấn, bằng khoảng 60% so với năm trước. Trong đó, nhiều địa phương nằm cạnh con sông Lục Nam như Phương Sơn, Trù Hựu, Nam Dương, Tân Lập… bị ảnh hưởng nặng nề bởi những tác động từ thời tiết, lượng vải thiều giảm mạnh. Mặc dù, Phòng Nông nghiệp cũng đã hướng dẫn bà con thực hiện các biện pháp kỹ thuật như khoanh vỏ, đào rễ… nhưng kết quả thu được không cao. Cũng vì nguyên nhân ấy, thời vụ vải thiều năm nay cũng sẽ muộn hơn so với mọi năm khoảng 20-25 ngày: Vải thiều cực sớm sẽ được thu hoạch vào khoảng từ ngày 20-5 đến 10-6, vải thiều sớm: Từ ngày 5 đến 26-6 và vải thiều chính vụ từ ngày 25-6 đến khoảng 15-7.

 Vùng cây ăn quả Lục Ngạn.

"Mất mùa thì được giá", quy luật ấy  không biết có đúng với vụ vải thiều Lục Ngạn sắp tới hay không, nhất là khi sự suy thoái kinh tế ảnh hưởng đến tất cả mọi quốc gia, mọi người dân? Đây cũng là trăn trở của biết bao nhiêu người dân trong huyện bởi nói gì thì nói, vải thiều vẫn là cơ sở cho niềm tin, hy vọng của người dân vào một cuộc sống đủ đầy hơn. Ông Chu Văn Báo, Trưởng Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện nhận định: Giá vải thiều năm nay sẽ cao hơn so với mọi năm bởi đến nay các thị trường tiêu thụ chính của vải thiều Lục Ngạn là các tỉnh phía Nam và xuất khẩu tiểu ngạch sang Trung Quốc vẫn rất khả quan. Đặc biệt, năm nay lượng vải thiều an toàn theo tiêu chuẩn VietGap đã được mở rộng lên 2,5 nghìn ha, tăng 700 ha so với năm trước cũng sẽ là một yếu tố đẩy giá vải thiều tăng cao. Bởi thực tế tiêu thụ các năm trước cho thấy, với những ưu thế về chất lượng, sự đồng đều về hình thức và luôn bảo đảm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật phù hợp, đúng tiêu chuẩn… giá của vải thiều này thường cao hơn khoảng 1,5-2,5 nghìn đồng/kg. Chỉ dẫn địa lý vải thiều Lục Ngạn được chứng nhận trong thời gian qua cũng đã góp phần không nhỏ nâng cao thương hiệu vải thiều, quảng bá hình ảnh vải thiều Lục Ngạn ngon ngọt tới các vùng, miền trong và ngoài nước.  Vụ này, huyện Lục Ngạn dự kiến xây dựng biển quảng cáo văn bằng chỉ dẫn vải thiều tại khu vực Cầu Cao (xã Quý Sơn) và thông tin tại một số  trang website, các tờ báo có lượng phát hành lớn trong cả nước để tiếp tục quảng bá vải thiều, góp phần hỗ trợ tiêu thụ trong năm nay. Đồng thời hỗ trợ bao bì, tem nhãn cho 3-5 hợp tác xã sản xuất vải thiều chất lượng cao, giới thiệu các thương nhân đến ký hợp đồng tiêu thụ sản phẩm có nhãn mác…  Hiện nay, theo tính toán thời vụ thu hoạch  vải khoảng 2-2,5 tháng qua đó làm giảm áp lực thu hoạch và tiêu thụ, gián tiếp nâng giá vải thiều.

Năm trước, với lượng vải thiều nhiều, giá vải thấp nên nhiều người lựa chọn biện pháp chế biến sấy khô bằng các lò sấy thủ công. Tuy nhiên, giá vải sấy xuống thấp khiến cho việc tiêu thụ gặp nhiều khó khăn.  Qua tìm hiểu tại một số cửa hàng bán vải thiều khô tại khu vực thị trấn Chũ cho thấy hiện nay mặt hàng này còn tồn đọng khá nhiều. Giá mua tại hộ dân của các cửa hàng này chỉ khoảng 5-7 nghìn đồng/kg, giá bán buôn khoảng 8-9 nghìn đồng/kg, bán lẻ cho khách qua đường khoảng 12-15 nghìn đồng/kg… Với tình trạng này, nhiều người dân năm nay không biết nên bán tươi hay sấy khô. "Người dân nên chuẩn bị lò sấy vải thiều và tiến hành sấy vải khi giá cả xuống thấp nhằm giảm sức ép tiêu thụ vải chính vụ. Kinh nghiệm cho thấy, nếu như người dân đều giảm lượng vải sấy thì giá sản phẩm này sẽ lại tăng cao, tiêu thụ thuận lợi. Nhất là với các địa phương xa trung tâm thì biện pháp quan trọng nhất vẫn là sấy vải để giảm áp lực tiêu thụ, đồng thời giữ giá cho vải thiều" - Ông Chu Văn Báo khuyến cáo.

Nguyễn Trường